Achtergronden bij “Adriaan Provó Kluit; fotograaf in de Nieuwe Wereld” uit Casa Clutia 78, december 2011
Adriaan Provó Kluit stapte in San Francisco de wereld van de fotografie binnen. Fotografie was zo’n vijftig jaar eerder, tussen 1820 en 1830, op verschillende plaatsen in Europa ontdekt. Over het algemeen ziet men de Fransman Louis Daguerre als één van de belangrijkste uitvinders ervan. Rond 1870, het tijdstip dat Adriaan in San Francisco was, had een groot deel van de wereld al kennis gemaakt met dit nieuwe fenomeen. In de Verenigde Staten was het booming business. Een belangrijke aanjager ervan was de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) geweest. Naast de vaste ingrediënten dood en verderf, had de ‘Civil War’ de populariteit van Cartes de Visite (CDV) onder de bevolking verspreid. Weinigen konden zich in die tijd een eigen camera permitteren, dus een fotostudio was dé plaats om een CDV te laten maken. Soldaten, vaak ver van huis, hadden twee redenen om, bij gelegenheid in een grote stad, er een te laten schieten en richting ouders of geliefde te sturen. Als aandenken én teken dat het (nog steeds) goed met hen ging.
San Francisco kreeg in de zomer van 1851 een ‘Moveable Daguerreotype Saloon’. Ene William Shew was de eigenaar. De onderneming leek aanvankelijk een geheimzinnige toestand. Er werd een soort kantoor gebouwd op een grote vierwieler op de ‘Plaza’, maar niemand wist waarom of wie de opdrachtgever was. Een krant besteedde een artikel aan het mysterie en er ging het gerucht dat het vermoedelijk een onderkomen werd voor een olifant. Dit anekdotisch stukje historie komt uit een genealogisch artikel over Shew, dat wij op internet aantroffen1. Je kunt er uit afleiden dat deze ‘saloon’ de eerste fotozaak in San Francisco was. Daarna is er een ‘gat’ van tien tot twintig jaar in de informatie. Maar vanaf 1860 vonden we via meerdere internetbronnen zestien fotostudio’s. Een duidelijk teken dus dat Shew’s Saloon sinds de jaren ‘50 ruime navolging had gekregen. Kennelijk was er veel klandizie. In werkelijkheid zullen er ongetwijfeld meer dan zestien fotostudio’s zijn geweest. In de lijst die we konden samenstellen, ontbreken de namen van alle bedrijfjes waar Kemp en (Provo) Kluit bij betrokken waren. Het zou wel heel toevallig zijn als die als enige ontbreken, dus het lijkt aannemelijk dat er veel meer waren en wij slechts een handvol hebben gevonden met ons onderzoekje.
Als je de adressen van de studio’s dan wel galleries invoert in Google Maps, verschijnen op de stadsplattegrond op twee naast elkaar gelegen straat-assen twee rijen studio’s. Deze concentratie, in een strakke rechthoek, suggereert dat er geen sprake is van toeval. San Francisco lijkt rond 1870 een centrum voor fotografie te hebben gehad. Of de ondernemers elkaars nabijheid zochten, of dat deze twee assen de belangrijkste winkelstraten van die tijd waren, is onbekend.
We gaan er voorlopig vanuit dat Adriaan samen met zijn compagnon Kemp het fotografieavontuur is begonnen. De eerste foto’s die we van Adriaan kennen, noemen op de achterzijde beide namen als makers. De samenwerking heeft echter niet lang geduurd. Binnen vier tot vijf jaar begon Adriaan voor zichzelf. Vanaf dat moment vinden we in zijn werk nooit meer de naam Kemp terug. Wat we tijdens onze speurtocht nog wel over Kemp te weten kwamen, is beperkt. In ieder geval vonden we geen persoonlijke gegevens. Niet qua naam en niet qua leven. Wel komen we op internet andere CDV’s tegen met Kemp als studionaam, maar die zijn gemaakt in drie plaatsen in het oostelijk deel van de VS2. Mogelijk heeft Adriaans compagnon na scheiding van hun wegen zijn geluk elders gezocht, maar dat is een veronderstelling.
